Βασικά στοιχεία από την ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
ΜΟΥΣΙΚΗ – ΦΘΟΓΓΟΙ (ΝΟΤΕΣ)
Μουσικός ήχος είναι αυτός που παράγει συγκεκριμένο άκουσμα στην ακοή. Εκτελείται είτε από τα διάφορα μουσικά όργανα είτε από την ανθρώπινη φωνή.
Ο μουσικός ήχος λέγεται φθόγγος (νότα)



ΣΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ
Τα κύρια σημεία της μουσικής γραφής είναι:
1. Τα φθογγόσημα ή νότες
2. Οι γνώμονες ή τα κλειδιά
3. Οι παύσεις
4. Οι αλλοιώσεις
Τα διάφορα σημεία της μουσικής γραφής γράφονται στο πεντάγραμμο.
ΠΕΝΤΑΓΡΑΜΜΟ



Πεντάγραμμο ονομάζεται το σύνολο πέντε γραμμών οριζόντιων και παράλληλων, που απέχουν εξ ίσου μεταξύ τους.
Οι τέσσερις αποστάσεις, που σχηματίζονται μεταξύ των πέντε γραμμών ονομάζονται διαστήματα του πενταγράμμου.
Οι πέντε γραμμές και τα τέσσερα διαστήματα του πενταγράμμου αριθμούνται από κάτω προς τα πάνω.

ΦΘΟΓΓΟΣΗΜΑ Ή ΝΟΤΕΣ
Οι φθόγγοι στη μουσική γραφή αντιπροσωπεύονται με σημεία που ονομάζονται φθογγόσημα ή νότες.
Οι νότες γράφονται με διάφορα σχήματα και σε διάφορες θέσεις στο πεντάγραμμο.
Από το σχήμα της νότας εξαρτάται η διάρκειά της στον χρόνο.
Από την θέση της νότας στο πεντάγραμμο εξαρτάται η οξύτητα ή το ύψος της νότας.

ΣΧΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΦΘΟΓΓΟΣΗΜΩΝ
Τα σχήματα των φθογγόσημων  που καθορίζουν την διάρκεια των φθόγγων είναι επτά:
1.  Το ολόκληρο…………………………………………………………………………….


2. Το μισό ή δεύτερο…………………………………………………………………….

3. Το τέταρτο…………………………………………………………………………………

4. Το όγδοο……………………………………………………………………………………

5. Το δέκατο έκτο…………………………………………………………………………..

6. Το τριακοστό δεύτερο………………………………………………………………..

7. Το εξηκοστό τέταρτο…………………………………………………………………..

Τα παραπάνω σχήματα ονομάζονται και αξίες των φθογγόσημων.
Τα σχήματα του ολόκληρου, του μισού, και του τέταρτου γράφονται πάντα κατά τον παραπάνω τρόπο. Στα υπόλοιπα σχήματα (όγδοο και κάτω) μπορούμε, όταν δύο ή περισσότερα από αυτά είναι τοποθετημένα στη σειρά, να αντικαταστήσουμε τις αγκύλες με αντίστοιχες στον αριθμό οριζόντιες γραμμές (ενωτικές γραμμές) που τα ενώνουν.



Ο τρόπος γραφής με ενωτικές γραμμές διευκολύνει την μουσική ανάγνωση.



ΘΕΣΕΙΣ ΤΩΝ ΦΘΟΓΓΟΣΗΜΩΝ ΣΤΟ ΠΕΝΤΑΓΡΑΜΜΟ
Τα φθογγόσημα γράφονται στο πεντάγραμμο στις ακόλουθες θέσεις:
1. Πάνω στις γραμμές


2. Μέσα στα διαστήματα:

3. Κάτω από την πρώτη γραμμή και πάνω από την πέμπτη γραμμή του πενταγράμμου.
Οι βοηθητικές γραμμές μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι προέκταση του πενταγράμμου:


Σημείωση: Τα σχήματα των φθογγόσημων με ουρά (μισό, τέταρτο, όγδοο κλπ) γράφονται με την ουρά προς τα πάνω όταν βρίσκονται στην τρίτη γραμμή του πενταγράμμου και κάτω. Αν βρίσκονται πάνω από την τρίτη γραμμή τότε γράφονται με την ουρά προς τα κάτω.

Το άκουσμα που δημιουργεί κάθε νότα στην ακοή μας ονομάζεται ύψος ή οξύτητα της νότας. Όσο πιο ψηλά στο πεντάγραμμο γράφεται μια νότα, τόσο υψηλότερος είναι ο παραγόμενος ήχος και αντιστρόφως.

ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΦΘΟΓΓΟΣΗΜΩΝ
Τα ονόματα των φθογγόσημων είναι επτά:
ντο, ρε, μι, φα, σολ, λα, σι

Το σύνολο των φθόγγων τους οποίους αντιλαμβάνεται η ανθρώπινη ακοή, από τον χαμηλότερο μέχρι τον υψηλότερο, και οι οποίοι μπορούν να εκτελεσθούν από φωνές και μουσικά όργανα, ονομάζεται μουσική έκταση.
Η μουσική έκταση περιλαμβάνει περίπου οκτώ οκτάβες. Διαιρείται σε τρία μέρη:
Το βαρύ ή χαμηλό, το μεσαίο και το οξύ ή υψηλό.

ΓΝΩΜΟΝΕΣ Ή ΚΛΕΙΔΙΑ
Γνώμονες ή κλειδιά λέγονται τα σημεία που γράφονται στην αρχή κάθε πενταγράμμου. Υπάρχουν τρία είδη κλειδιών που γράφονται όπως παρακάτω:
1. Κλειδί του σολ:


   Το κλειδί του σολ γράφεται επί της πρώτης ή επί της δεύτερης γραμμής του πενταγράμμου.
2. Κλειδί του φα:


 Το κλειδί του φα γράφεται επί της τέταρτης ή επί της τρίτης γραμμής του πενταγράμμου.
3. Κλειδί του ντο:


  Το κλειδί του ντο γράφεται είτε επί της πρώτης ή της δεύτερης ή της τρίτης ή της τέταρτης γραμμής του πενταγράμμου
Οι γνώμονες χρησιμεύουν για να δίνουν το όνομα στις νότες και για να καθορίζουν την οξύτητά τους.
Κάθε ένας από τους γνώμονες δίνει το όνομά του στην νότα που γράφεται στην ίδια γραμμή με αυτόν.
Κάθε γνώμονας χειρίζεται διαφορετικό μέρος της μουσικής έκτασης έτσι ώστε να αποφεύγονται οι πολλές βοηθητικές γραμμές όταν γράφουμε τα φθογγόσημα στο πεντάγραμμο.
Το κλειδί του σολ χρησιμοποιείται για το υψηλό μέρος της μουσικής έκτασης.
Το κλειδί του ντο για το μεσαίο και το κλειδί του φα για το βαρύ.
Η οξύτητα των φθόγγων που παράγει το μπουζούκι αντιστοιχεί στο κλειδί του σολ της δεύτερης γραμμής κι έτσι εμείς θα ασχοληθούμε μόνο με αυτό το κλειδί.

ΟΙ ΝΟΤΕΣ ΣΤΟ ΚΛΕΙΔΙ ΤΟΥ ΣΟΛ
Ξέρουμε ότι στο κλειδί του σολ της δεύτερης γραμμής, η νότα που βρίσκεται πάνω στη δεύτερη γραμμή του πενταγράμμου είναι η σολ. Με αυτή τη σκέψη μπορούμε να βρούμε τα ονόματα όλων των φθογγόσημων στο κλειδί του σολ:



Με τον ίδιο τρόπο μπορούμε να συνεχίσουμε να γράφουμε νότες είτε πάνω είτε κάτω από το πεντάγραμμο απλώς προσθέτοντας βοηθητικές γραμμές.

ΠΑΥΣΕΙΣ
Παύσεις ονομάζονται τα σημεία τα οποία κατά την διάρκεια ενός μουσικού κομματιού σημαίνουν την διακοπή του ήχου. Έχουμε επτά σχήματα παύσεων τα οποία αντιστοιχούν στις επτά αξίες των φθογγόσημων. Τα επτά σχήματα των παύσεων είναι τα παρακάτω:


1. Παύση ολόκληρου:



2. Παύση μισού:


3. Παύση τετάρτου:

4. Παύση ογδόου:




5. Παύση δέκατου έκτου:




6. Παύση τριακοστού δευτέρου:




7. Παύση εξηκοστού τέταρτου:






ΑΛΛΟΙΩΣΕΙΣ
Αλλοιώσεις λέγονται τα σημεία τα οποία χρησιμεύουν για να μεταβάλουν την οξύτητα των φθόγγων. Υπάρχουν τρεις κύριες αλλοιώσεις:
1. Η δίεση (#) η οποία οξύνει τον φθόγγο κατά ένα ημιτόνιο.
2. Η ύφεση (b) η οποία χαμηλώνει τον φθόγγο κατά ένα ημιτόνιο.
3. Η αναίρεση


  η οποία καταργεί την ενέργεια της δίεσης ή της ύφεσης και επαναφέρει τον φθόγγο στη φυσική του θέση.


Σημείωση: Το ημιτόνιο είναι το μικρότερο μουσικό διάστημα που μεταχειρίζεται το μουσικό μας σύστημα.
2 ημιτόνια = 1 τόνος
3 ημιτόνια = 1 τριημιτόνιο
Επίσης πρέπει να τονίσουμε ότι το ημιτόνιο είναι το μικρότερο διάστημα που μπορεί να αποδώσει το μπουζούκι και αντιστοιχεί στην απόσταση από ένα συγκεκριμένο τάστο, σε μια χορδή, μέχρι το επόμενο ή το προηγούμενο.

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΓΡΑΦΗΣ
Τα δευτερεύοντα σημεία της μουσικής γραφής είναι:
1. Η στιγμή διαρκείας: Είναι μια τελεία (.) που γράφεται δεξιά από τα φθογγόσημα και αυξάνει την αξία τους κατά το μισό. Φθογγόσημο με στιγμή διαρκείας λέγεται παρεστιγμένο φθογγόσημο.
3. Η σύζευξη διαρκείας: Είναι μια καμπύλη γραμμή που συνδέει δύο ή περισσότερα φθογγόσημα της ίδιας οξύτητας. Χρησιμεύει για να προσθέτει στο πρώτο φθογγόσημο την αξία των άλλων. Με την σύζευξη διαρκείας μπορούμε να σχηματίσουμε αξίες που δεν μπορούμε να σχηματίσουμε με άλλον τρόπο. Τα φθογγόσημα που συνδέονται με σύζευξη διαρκείας ονομάζονται ενωμένα φθογγόσημα.
Παραδείγματα:
Στιγμή διαρκείας: Ένα παρεστιγμένο μισό είναι ίσο με τρία τέταρτα





Σύζευξη διαρκείας: Η αξία του πρώτου φθόγγου (μισό) αυξάνει κατά ένα τέταρτο συν ένα όγδοο συν ένα δέκατο έκτο.



ΜΕΤΡΟ
Για να διευκολύνεται η μουσική ανάγνωση κάθε μουσικό κομμάτι διαιρείται σε μικρά τμήματα. Η διαίρεση γίνεται με γραμμές που διέρχονται κάθετα το πεντάγραμμο και ονομάζονται διαστολές. Το τμήμα που περιλαμβάνεται μεταξύ δύο διαστολών λέγεται μέτρο. Το τελικό μέτρο κάθε μουσικού έργου κλείνει με δύο διαστολές (η δεύτερη παχύτερη από την πρώτη) πάνω από τις οποίες γράφεται συνήθως η λέξη Fine (Τέλος).




ΡΥΘΜΟΣ – ΜΕΛΩΔΙΑ
Ρυθμός ονομάζεται η σειρά των διαφόρων αξιών των φθογγόσημων που αποτελούν ένα μουσικό κομμάτι.
Μελωδία ονομάζεται η εναλλαγή στην οξύτητα των φθόγγων.

ΤΡΙΗΧΟ

 ( ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΡΑΚΑΤΩ ΣΤΟ ΜΠΟΥΖΟΥΚΙ ΟΝΟΜΑΖΟΝΤΑΙ ΤΡΙΛΙΕΣ)

Τρίηχο λέγεται το σύνολο τριών φθογγόσημων της ίδιας αξίας, που ισοδυναμούν με ένα φθογγόσημο της αμέσως μεγαλύτερης αξίας. Δηλαδή με το τρίηχο διαιρούμε οποιαδήποτε αξία στα τρία.
Για να δείξουμε ένα τρίηχο γράφουμε τον αριθμό 3, πάνω ή κάτω από το μεσαίο φθογγόσημο, και συνήθως ενώνουμε και τα τρία φθογγόσημα με μια καμπύλη γραμμή.



ΔΙΠΛΟ ΤΡΙΗΧΟ Ή ΕΞΑΗΧΟ
Διπλό τρίηχο ή εξάηχο σχηματίζεται όταν ενώσουμε δύο συνεχή τρίηχα. Έτσι, αντί να σημειώσουμε με ένα τρία κάθε ένα από τα τρίηχα, σημαίνουμε με ένα έξι το σύνολο των έξι φθογγόσημων τα οποία έχουν τα δύο τρίηχα μαζί.
Και για το εξάηχο ισχύουν όσα είπαμε για τα τρίηχα. Οι φθόγγοι που τονίζονται στο εξάηχο είναι ο πρώτος και ο τέταρτος. Δηλαδή οι πρώτοι φθόγγοι των τρίηχων που το αποτελούν. Στο παρακάτω παράδειγμα έχουμε εξάηχο δέκατων έκτων που ισοδυναμεί με ένα τέταρτο και εξάηχο ογδόων που ισοδυναμεί με μισό:




ΔΙΗΧΟ
Δίηχο λέγεται το σύνολο δύο φθογγόσημων της ίδιας αξίας, πάνω ή κάτω από τα οποία σημειώνεται ο αριθμός 2 και ισοδυναμούν με τρία φθογγόσημα της ίδιας αξίας, δηλαδή με παρεστιγμένο φθογγόσημο της αμέσως μεγαλύτερης αξίας. Όπως καταλαβαίνετε, το δίηχο είναι το αντίθετο του τρίηχου. Το τρίηχο είναι η διαίρεση απλού φθογγόσημου σε τρία μέρη ενώ το δίηχο είναι η διαίρεση παρεστιγμένου φθογγόσημου σε δύο μέρη.
Το δίηχο το μεταχειριζόμαστε σε τριμερή μέτρα καθώς και στα σύνθετα μέτρα που αποτελούνται από τριμερή (3/8, 6/8, 9/4 κλπ.) κάθε φορά που θέλουμε να ενώσουμε τρία φθογγόσημα της ίδιας αξίας σε δύο.




ΤΕΤΡΑΗΧΟ
Είναι σαν διπλό δίηχο. Ένα σύνολο τεσσάρων φθογγόσημων, πάνω ή κάτω από τα οποία σημειώνεται ο αριθμός 4 και ισοδυναμούν ως προς έξι φθογγόσημα της ίδιας αξίας.

ΡΥΘΜΙΚΗ ΑΓΩΓΗ
Ρυθμική αγωγή λέγεται ο βαθμός της βραδύτητας ή της ταχύτητας με την οποία εκτελούνται τα ίσα μέρη του μέτρου κάθε μουσικού κομματιού. Η ρυθμική αγωγή υποδεικνύεται με ακρίβεια από το χρονόμετρο.